KRITIKA NA ŽICI: FRIDA KAHLO – Una pierna y tres corazones

Ana Vujanović
Miško Šuvaković

U Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, 03. jula izvedena je premijera pozorišne predstave FRIDA KAHLO – Una pierna y tres corazones (Jedna noga i tri srca), autora i izvođača Bojana Đorđeva (reditelja), Siniše Ilića (slikara) i Sene Đorović (glumice). Predstava je izvedena na najvišem spratu Muzeja, bez pozorišne tehnike i na gotovo praznoj, provizorno pretpostavljenoj, sceni. Platforma za izvođenje opremljena je mikrofonima i stolicama, pa izvođenje pre podseća na muzejsko predavanje ili verbalni performans nego na pozorišnu predstavu. Kontekst ovog dela jeste teorija i praksa TkHa (grupe/institucije Teorija koja Hoda), a to znači izvođenja proto, para ili post-teorijskog reza na materijalnom telu umetničkog dela (dramskog teksta/teatra, narativnog postmodernog performansa, autobiografske umetnosti). Reč je o, retorički i figuralno razrađenom, preplitanju diskursa umetnosti i tragova diskursa teorije.
Predstava-performans FRIDA KAHLO se zasniva na istoimenom dramskom tekstu autora Bojana Đorđeva i Siniše Ilića, koji je samostalno izdat povodom premijere, a početkom avgusta će se pojaviti i u trećem broju časopisa TkH. Tekst je proteorijska drama sa brojnim fusnotama, ukazivanjima na moguća teorijska značenja ili iskliznuća iz teorijskih u narativna (auto)biografska obećanja. Tekst je autorefencijalan i usmeren na preispitivanje sopstvene pojavne, pripovedne i pokazne strukture, procesa i statusa (kao institucije dramskog teksta), ali se ipak ne odriče ‘priče’. Čitaoca privlači i zavodi obećanjem priče o životu, delu ili mitu Fride Kahlo i obećanjima mogućih autobiografija autora-izvođača koje se međutim neprestano dekonstruišu otkrivajući da nastaju na granici realnih doslovnih i simuliranih konstruisanih priča (istorija). Fikcija i nefikcija su pravi ‘junaci’ ovog dela, kojeg autori određuju kao “igru između doslovnosti i fikcije”.

FRIDA KAHLO – Una pierna y tres corazones je pozorišna predstava je
performans art. Da ili ne?

Bitno pitanje kritičke rasprave ove predstave jeste da li je ona pozorišna predstava ili performans umetnika?, odnosno: Da li je ovo pozorišna kritika ili kritika performans arta? Međutim, ono što je značajnije jeste da to nije samo interpretativno pitanje kritike, već i centralno pitanje same predstave. Predstava se smešta na nestabilnoj granici pozorišta i performans arta, upravo kao što su nestabilni subjekt(-u-procesu) i identitet (slikarka, zavodnica, bolesnica, biseksualka, politička aktivistkinja) Fride Kahlo.
Prema deklarativnom autorskom samoodređenju, reč je o pozorišnoj predstavi. Međutim, ovu tvrdnju osporavaju autori-u-izvođenju: izborom konteksta izvođenja (prostor Muzeja, sama scena koja ničim drugim osim arbitrarnom konvencijom nije određena kao scena), klasičnim deziluzionističkim sredstvima (priprema glumice za lik na samoj sceni ili ‘glumica glumi da glumi’), prelascima iz glumljenog u individualni govor ‘u prvom licu’, itd. Ipak, predstava se zasniva na dramskom tekstu i izvođači na sceni zaista gotovo doslovno izgovaraju/izvode/glume napisani tekst. Dakle, reč je ipak o pozorištu? …Međutim, autori-izvođači tokom izvođenja menjaju konstruisane (kvazi)autobiografske identitete, od identiteta Fride do sopstvenog slikarskog, glumačkog, rediteljskog ili privatnog identiteta, pa gluma neprestano isklizava u taktike umetnikovog performansa. Umetnik koristi institucije umetnosti da bi (de)konstruisao svoje privatne i javne subjektivnosti. Da li se onda ipak radi o performansu? Predstava FRIDA KAHLO ne zasniva se na predstavljanju priče o čuvenoj meksičkoj slikarki, već autori-izvođači publici pričaju sopstvene konstruisane biografije kroz biografiju Fride Kahlo generisanu kao kolaž marginalnih, značajnih, istorijskih, besmislenih i bizarnih tekstova, podataka i angedota o Fridi ili o samim autorima. Na taj način, priča nije samo defragmentisana, već se pojavljuje kao arhiva ‘data’ čija je narativna sintaksa ‘razglavljena’ (i horizontalno i vertikalno), a fabula sasvim ras-centrirana po folderima arhive. Život, emocije, identiteti, ‘gestovi’ jesu arhiv umetnosti: umetnost nije slika života, već se život pokazuje kao trenutni kolažno-montažni efekat izbora iz različitih arhiva. Predstava ili performans?
Predstava eksplicitno postavlja pitanje (pozorišne/sopstvene) fikcionalnosti. »Jedina istina je ona koja ne krije da je laž.« Da ili ne? Lakanovski: istina ima strukturu fikcije; ili  sasvim TkHovski: struktura fikcije se mora pokazati i/ili dekonstruktivno uvesti u igru relativnih odnosa margine i centra pripovedanja. Doslovnost njihovog performerskog izvođenja suočena je i neutralisana konvencijom naslova, dramskog teksta, kostima glumice i njihovim formalnim predstavljanjima na početku izvođenja: »Ja sam Frida Kahlo, meksička slikarka.« …Da ili ne?

Da ili ne?
Predstava koja sebi, kao jedan od centralnih problema, postavlja problem institucije pozorišne predstave pretenduje na meta-poziciju u odnosu na pozorišnu praksu. Ona se zasniva na izvesnim teorijskim tezama i problemima (analitičke estetike, naratologije, poststrukturalizma i studija kulture) koje su inteligentno iskorišćene u strukturiranju ‘priče o Fridi’. Izvođenjem reditelja i slikara na scenu zajedno sa glumicom i izmeštanjem predstave iz pozorišnog prostora u Muzej savremene umetnosti, problematizuju se različite prakse izvođačkih umetnosti, od institucija pozorišta i performans arta, preko specifičnijih problema izvođenje-gluma, fikcija-doslovnost, do statusa lika, dramskog teksta, reditelja, slikara/scenografa-kostimografa i glumca/ice. Međutim, teorijski zasnovana narativna struktura, koja bi predstavi osiguravala stabilnu i neutralnu meta-ravan, potkopava se samim izvođenjem koje se odvija čas sa jedne čas sa druge strane limesa pozorišne institucije: čas kao intimni autobiografski performans umetnika/ce, čas zavodljiva fikcionalna predstava, čas teorijski performans umetnika-teoretičara.
Tako se od odgovora na pitanje ‘da ili ne’ (predstava ili performans, realnost ili fikcija) odustaje, a kao osnovnu umetničko-teorijsku ‘tezu’ dobijamo napor da se disciplinarne umetničke granice ne ostave kao samorazumljive (bilo prihvatanjem, bilo emancipatorskim ‘kršenjem’) već da se pokažu kao arbitrarne, društveno-istorijski uspostavljene, prakse. Istorija – bila privatna ili javna, mala ili velika – nije nešto što je dato na jednostavan i očigledan način; ona je ona konstruisana i ponuđena priča, mada… u toj igri između umetnosti i života ne može se sa sigurnošću reći ko koga i u kolikoj meri ‘pravi’. Jer, zapravo, ko je pravi junak ove predstave: Frida, Bojan, Sena ili Siniša? Ne, ‘junak’ su procesi doslovnog i fikcionalnog konstruisanja, centriranja i decentriranja Bojana, Siniše, Sene, Fride…

Advertisements